Vastzadelremmen in de industrie: opbouw, vergelijking met de zwevende zadelrem, actieve en passieve uitvoeringen, dimensionering van de klemkracht en toepassing bij zware lasten.

AI Dit artikel is gemaakt met behulp van AI.

Vastzadelremmen: opbouw en werking

Een vastzadelrem is een schijfrem waarvan het zadel vast is gemonteerd. Bij het vaste zadel is de behuizing tegelijkertijd de remdrager en onbeweeglijk; aan beide zijden van de schijf zitten zuigers die de voeringen aandrukken. Een vastzadelrem heeft daarmee twee keer zoveel zuigers als een zwevende zadelrem. Remmen voor hoge belastingen zijn doorgaans vastzadelremmen[1].

In de industrie wordt het zadel aan het machineframe geschroefd; de remschijf zit op de as van trommel, tandwielkast of rotor. Omdat de werkweg van de voeringen meestal slechts enkele tienden van een millimeter bedraagt, is een krachtoverbrenging nodig, hydraulisch of mechanisch[1]. Een veelgebruikt schijfmateriaal is grijs gietijzer; schijven van grijs gietijzer verdragen temperaturen tot 1.000 °C[1]. Als industriële rem is de vastzadelrem een van meerdere uitvoeringen; het overzicht van bedieningswijzen, veiligheid en toepassingsgebieden geeft ons artikel over industriële schijfremmen.

Vast zadel of zwevend zadel

Bij het zwevende zadel zit de remcilinder maar aan één zijde. Het zadel is parallel aan de draaias beweegbaar gelagerd: de zuiger drukt de binnenste voering tegen de schijf, de zadelbehuizing trekt de buitenste na[2]. Dat bespaart zuigers en kosten, maar maakt de rem afhankelijk van de soepele beweging van zijn geleiding. Zwevende zadels neigen tot vastlopen, meestal door vuil of corrosie aan de lagerplaatsen, defecte afdichtingen of vocht. De gevolgen zijn sterke opwarming van de schijf en overmatige slijtage van één voering[2].

KenmerkVast zadelZwevend zadel
Zadelvast aan het frame, behuizing is remdragerparallel aan de as beweegbaar geleid
Zuigersaan beide zijden van de schijfslechts aan één zijde
Typische lasthoge belastingen, zware lastenkleinere tot middelgrote krachten
Gevoelig vooronregelmatigheden van de schijfvastlopen van de geleiding door vuil en corrosie
Kostenhogerlager

Het vaste zadel heeft eveneens nadelen: het is bewerkelijker en duurder in de productie en minder tolerant ten opzichte van onregelmatigheden van de schijf[2]. Bij zware lasten weegt meestal zijn voordeel zwaarder: het beweegt niet, beide zijden worden direct bediend en er is geen geleiding die kan vastlopen. Ook zwevende zadels bestaan in actieve en passieve uitvoering; het volgende geldt voor beide zadelvormen.

Actieve en passieve vastzadelremmen

Voor de veiligheid is de belangrijkere vraag waar de aandrukkracht vandaan komt. Actieve vastzadelremmen remmen als er druk op staat: hydrauliek of perslucht schuift de zuigers tegen de schijf, zonder druk gaat de rem open. De klemkracht volgt de druk (F = p · A) en laat zich daardoor fijn doseren. Passieve vastzadelremmen werken omgekeerd als veerdrukrem: veren drukken de voeringen zuiver mechanisch aan, perslucht, hydrauliek of een elektromagneet lichten ze. Valt het bedieningsmedium uit, bijvoorbeeld door een lek, dan remt de rem toch[3].

KenmerkActieve vastzadelremPassieve vastzadelrem
Remt doorhydraulische of pneumatische drukveerkracht
Licht doordrukafbouwdruk of elektromagneet
Bij uitval van de energievoorzieninggaat openremt
Remkrachtvia de druk traploos regelbaarvastgelegd door de veren
Typische taakwerk-, regel- en bedrijfsremhoud-, veiligheids- en noodrem

Actieve remmen zijn daarom geschikt voor terugkerende, geregelde remprocessen, bijvoorbeeld bij het positioneren, op proefstanden of voor het dempen van bewegingen. Als enige houdrem voor lasten die kunnen zakken komen ze niet in aanmerking, omdat ze bij drukverlies openen. In veel installaties werken daarom beide principes samen: een actieve bedrijfsrem voor het dagelijkse gebruik en een passieve veiligheidsrem voor het geval van een storing. Windturbines moeten bijvoorbeeld met twee van elkaar onafhankelijke remsystemen zijn uitgerust; daartoe behoren ook onafhankelijk van elkaar verstelbare rotorbladen[4].

Hydraulisch of pneumatisch? Omdat de kracht gelijk is aan het product van druk en zuigeroppervlak, bereikt hydrauliek met zijn hogere drukken grote klemkrachten op kleine ruimte. Pneumatische zadels hebben voor dezelfde kracht grotere zuigers nodig, maar laten zich eenvoudig op een bestaand persluchtnet aansluiten.

Dimensionering: klemkracht, wrijvingsstraal en remkoppel

Het remkoppel van een installatie met n vaste zadels bedraagt M = n · 2 · μ · F · rw. Daarbij is F de klemkracht per voering, μ de wrijvingscoëfficiënt en rw de effectieve wrijvingsstraal, bij benadering de afstand van het midden van de voering tot de draaias. De factor 2 staat voor de twee wrijvingsvlakken per zadel. De schijfdiameter bepaalt het remkoppel daarmee in belangrijke mate[1]. Wrijvingscoëfficiënten van remvoeringen liggen doorgaans tussen 0,3 en 0,5[5].

Het benodigde koppel volgt uit lastkoppel, massatraagheid en gewenste vertraging, aangevuld met een veiligheidstoeslag. Een rekenvoorbeeld: gevraagd zijn 12.000 Nm. De schijf heeft een diameter van 1.000 mm, het midden van de voering ligt op rw = 0,45 m, gerekend wordt met μ = 0,4 en twee zadels. Dan heeft elke voering F = 12.000 / (2 · 2 · 0,4 · 0,45) ≈ 16.700 N nodig. Bij een actieve rem met een zuiger van 60 mm diameter per zijde (A ≈ 28,3 cm²) komt dat overeen met een druk van circa 59 bar. Bij een passieve rem moeten de veren deze kracht leveren; de lichtdruk moet de veerkracht veilig overwinnen.

Twee punten bepalen in de praktijk de reserves. Ten eerste de wrijvingscoëfficiënt in warme toestand: voeringen met een hoge wrijvingscoëfficiënt verliezen bij hoge temperaturen eerder aan werking[5], de berekening moet daarom niet met de topwaarde werken. Ten tweede het voeringmateriaal: gesinterde voeringen gaan langer mee, zijn hittebestendiger en minder gevoelig voor vuil en nattigheid, maar slijten de schijf sterker; organische voeringen zijn stiller en sparen de schijf[6].

Toepassing bij zware lasten

Vastzadelremmen werken overal waar grote koppels moeten worden vastgehouden of gestopt, bijvoorbeeld in de mijnbouw, in staalfabrieken, op bouwmachines en in de machinebouw (proefstanden, werktuig- en verpakkingsmachines):

  • Kranen en kabellieren: passieve vastzadelremmen aan de kabeltrommel houden de last onafhankelijk van motor en tandwielkast vast. Hoe dergelijke remmen worden gedimensioneerd, laat ons artikel over fail-safe remmen voor kraankabellieren zien.
  • Transportinstallaties en assen: zadels aan trommel- of uitgaande assen stoppen en houden installaties die bergafwaarts transporteren; grondbeginselen over de rem op de as vindt u in het artikel over asremsystemen.
  • Windenergie, rotorrem: moet de rem in noodgeval de volledige bewegingsenergie van rotor en generator opnemen, dan worden meestal grote schijfremmen toegepast[4].
  • Windenergie, azimutrem: na het uitrichten van de gondel houdt een rem de positie vast en ontlast de azimutaandrijvingen. De meest voorkomende oplossing is een hydraulisch bediende schijfrem met een vlakke, cirkelvormige remschijf en meerdere zadels met hydraulische zuigers[7].
  • Schip, haven en offshore: lieren en asremmen werken hier bovendien onder zout en vocht; materialen en afdichtingen worden daarop gekozen.

Bij azimutremmen zijn er ook alternatieven voor hydrauliek: elektromechanisch bediende zadels, die hydraulische lekkage vermijden, en pneumatische uitvoeringen, die momenteel worden beproefd en waarvan de lekken het milieu in vergelijking met olielekkage praktisch niet belasten[7].

Onderhoud en keuring

Een vastzadelrem is maar zo goed als zijn voeringen, zuigers en afdichtingen. Bij hydraulisch bediende azimutremmen geldt de hydraulische installatie in de buurt van de voor smeermiddel gevoelige voeringen als een veelvoorkomend probleem[7]; lekkages moeten daarom direct worden verholpen en verolied voeringen worden vervangen. Nieuwe voeringen bereiken hun volle werking pas na het inremmen, wanneer het oppervlak zich aan de schijf heeft aangepast[6]. Deze punten horen in elk onderhoudsplan:

  • Voeringdikte aan beide zijden meten en vergelijken met de slijtagegrens van de fabrikant; ongelijke slijtage kan wijzen op klemmende zuigers of geleidingen.
  • Schijf controleren op groeven, scheuren, verglazing en vlakloop.
  • Hydrauliek of pneumatiek controleren op dichtheid, druk en toestand van de slangen.
  • Bij passieve remmen lichtweg, volledig lichten en veerkracht controleren, bij actieve het openen na drukafbouw.
  • Remkoppel testen volgens opgave van de fabrikant en resultaten documenteren.

Sensoren voor voeringslijtage, lichtstand of druk kunnen deze keuringen aanvullen en vroegtijdig wijzen op noodzakelijk ingrijpen, maar vervangen ze niet.

Vastzadelremmen uit één hand

De keuze van de juiste vastzadelrem begint met het belastingsgeval: remkoppel, massatraagheid, toerental, schakelfrequentie, beschikbare bouwruimte voor schijf en zadel, aanwezige energie, omgevingscondities zoals temperatuur, vocht en vuil, en het gevraagde gedrag bij uitval van de energievoorziening. Daaruit volgt of een actieve, een passieve of een combinatie van beide remmen nodig is. Voor omgevingen met vuil en nattigheid zijn gesinterde voeringen een optie, omdat ze daar minder gevoelig voor zijn[6]; intacte afdichtingen en stofhoezen voorkomen dat vuil en vocht in de lagerplaatsen komen[2]. Omdat vaste zadels minder tolerant zijn ten opzichte van onregelmatigheden van de schijf[2], horen schijf, naaf en zadel in één gezamenlijke dimensionering.

Als leverancier van de complete aandrijflijn dimensioneren wij bij ATEK Drive Solutions rem, tandwielkast en motor nauwkeurig op elkaar af uit één hand, van de actieve werkrem tot de veerbediende veiligheidsrem. Een overzicht van onze zadel-, hefboom- en asremmen vindt u bij onze remmen en remsystemen. Voor uw toepassing bij zware lasten adviseren wij u graag persoonlijk via ons contact.

Veelgestelde vragen

Wat is een vastzadelrem?

Een schijfrem waarvan het zadel vast aan het frame zit en waarvan de zuigers de voeringen van beide zijden tegen de schijf drukken. De behuizing is tegelijk remdrager en beweegt niet. Remmen voor hoge belastingen zijn meestal zo gebouwd.

Wat onderscheidt actieve van passieve vastzadelremmen?

Actieve vastzadelremmen remmen als hydraulische of pneumatische druk aanwezig is en openen zonder druk. Passieve vastzadelremmen remmen met veerkracht en worden met druk of een elektromagneet gelicht. Ze sluiten daarom bij uitval van de energievoorziening vanzelf.

Wat is een actieve zwevende zadelrem?

Een zwevende zadelrem die, net als de actieve vastzadelrem, onder druk remt, maar slechts aan één zijde zuigers heeft. Het beweegbaar geleide zadel trekt de buitenste voering na. Hij is goedkoper, maar vereist een soepel lopende geleiding.

Vast zadel of zwevend zadel: wat is geschikt voor zware lasten?

In de regel het vaste zadel. Het beweegt niet, bedient beide voeringen direct en heeft geen geleiding die door vuil of corrosie kan vastlopen. Daar staat tegenover dat het duurder en gevoeliger is voor onregelmatigheden van de schijf.

Hoe berekent men het remkoppel van een vastzadelrem?

Met M = n · 2 · μ · F · rw: aantal zadels maal twee wrijvingsvlakken maal wrijvingscoëfficiënt maal klemkracht per voering maal effectieve wrijvingsstraal. Bij actieve zadels volgt de klemkracht uit druk maal zuigeroppervlak, bij passieve uit de veerkracht.

Zijn actieve vastzadelremmen geschikt als houdrem?

Niet als enige houdrem voor lasten die kunnen zakken of zich kunnen verplaatsen, want ze openen bij drukverlies. Voor houd- en veiligheidstaken worden passieve, veerbediende remmen toegepast, vaak in combinatie met een actieve bedrijfsrem.

Wat zijn azimutremmen?

Remmen in het windrichtingssysteem van windturbines. Ze houden de gondel na het uitrichten in positie en ontlasten de azimutaandrijvingen. Meestal gaat het om hydraulische schijfremmen met meerdere zadels op een vlakke, cirkelvormige remschijf.

Wat is een industriële rem?

Een verzamelnaam voor remmen die assen in machines en installaties vertragen, stoppen of vasthouden. Vastzadelremmen zijn een uitvoering daarvan.

Bronnen

  1. Wikipedia (DE): Scheibenbremse
  2. Wikipedia (EN): Disc brake
  3. Wikipedia (DE): Federspeicherbremse
  4. Wikipedia (DE): Windkraftanlage
  5. Wikipedia (EN): Brake pad
  6. Wikipedia (DE): Bremsbelag
  7. Wikipedia (EN): Yaw system