Hoe een pneumatische schijfrem werkt, wanneer lucht sluit of lost, hoe het remkoppel wordt berekend en waar het bij transportinstallaties op aankomt.
AI Dit artikel is gemaakt met behulp van AI.
Inhoudsopgave
Werkingsprincipe van de pneumatische schijfrem
Een pneumatische schijfrem is een schijfrem waarvan de aandrukkracht door perslucht wordt opgewekt. Zij is een bouwvorm van de persluchtrem. De algemene pneumatische rem met werking, veiligheidsconcepten, persluchtkwaliteit en onderhoud behandelt ons artikel daarover; hier gaat het om de schijfuitvoering.
De opbouw volgt die van elke schijfrem: De remklauw (zadel, ook remtang genoemd) omvat de remschijf en draagt voeringen en zuigers, die de voeringen axiaal tegen de schijf drukken.[1] Bij de pneumatische variant werkt de perslucht op deze zuigers. De haalbare kracht hangt af van de overdruk in het persluchtnet en van de cilinderdoorsnede.[2] Conventionele installaties werken vaak met 6 bar overdruk.[2] De wrijvingswarmte wordt vooral door de schijf opgenomen en aan de lucht afgegeven, omdat de wrijvingsvlakken vrij liggen.[1]
Twee zadelbouwvormen zijn gangbaar. Bij het vaste zadel is de behuizing tegelijk de remdrager en onbeweeglijk; het heeft zuigers aan beide zijden van de schijf en daarmee twee keer zoveel als een zwevend zadel.[1] Bij het zwevende zadel beweegt het zadel.[1] Beide bouwvormen vallen onder de overkoepelende term klauwrem, die ons artikel over klauwremmen behandelt.
Lucht sluit of lucht lost: de twee bedieningswijzen
Beslissend is waarheen de perslucht de zuiger schuift. Daaruit volgen twee bedieningswijzen die zich bij drukverlies tegengesteld gedragen.
| Kenmerk | Lucht sluit (luchtbediend) | Veer sluit, lucht lost (veerbediend) |
|---|---|---|
| Aanleggen van de voeringen | Perslucht drukt de voeringen aan; de lucht stroomt pas bij het remmen de cilinder in.[3] | Veerkracht drukt de voeringen zuiver mechanisch aan.[4] |
| Lossen | Ontluchten; een terugstelveer opent de rem.[5] | Perslucht, hydraulische pompen of elektromagneten drukken tegen de veer in.[4] |
| Remkoppel | Volgt de druk en laat zich daarmee instellen (formule hieronder). | Wordt door de veerkracht bepaald. |
| Bij drukverlies | Geen aandrukkracht, geen remwerking. | De rem blijft werken (fail-safe-principe).[4] |
| Rol in het bedrijfsvoertuig | Bedrijfsrem.[5] | Parkeer- en noodrem, nooit bedrijfsrem.[4] |
De tabel steunt op beschrijvingen van persluchtremmen voor voertuigen. Het werkingsprincipe geldt voor industriële remmen evengoed; drukken, veren en bouwvormen verschillen per geval.
Waar een last bij drukverlies niet verder mag lopen, geldt het fail-safe-principe van de veerbediende uitvoering: zij remt ook wanneer het bedieningsmedium uitvalt, bijvoorbeeld door een lek in de persluchtinstallatie.[4] Daarvoor moet de installatie eerst druk opbouwen voordat de rem lost.[3] Voor het geval het bedieningssysteem uitvalt, is een noodlosvoorziening voorzien.[4] Opbouw, veiligheidsfactoren en bewijsvoering van deze uitvoering behandelt ons artikel veerrem met pneumatische vrijgave.
De luchtsluitende uitvoering werkt alleen zolang er druk staat. Zij past bij taken waarbij het koppel via de druk wordt gedoseerd; als enige houdrem voor een last die bij drukverlies zou doorlopen, is zij niet geschikt.
Ten opzichte van hydrauliek zijn de krachten van pneumatische aandrijvingen kleiner, omdat de werkdruk meestal onder 10 bar ligt.[2] De hydraulische bediening licht ons artikel hydraulische rem toe.
Remkoppel berekenen: druk, zuigeroppervlak, wrijvingscoëfficiënt, wrijvingsstraal
Het remkoppel volgt uit vier grootheden. Een model uit de voertuigtechniek beschrijft het zo: De zuigerkracht wekt via het rendement η de spankracht tussen voeringen en schijf op. Via de wrijvingscoëfficiënt μ veroorzaakt zij aan de twee wrijvingsvlakken de omtrekskracht, die met de effectieve wrijvingsstraal reff het remkoppel teweegbrengt.[6] Algemeen geldt voor wrijvingsremmen volgens Coulomb: remkracht = wrijvingscoëfficiënt · aandrukkracht · aantal wrijvingselementen.[7]
MB = 2 · μ · η · p · AK · reff[6]
Het model komt van hydraulisch bediende personenautoremmen; de wrijving aan de twee wrijvingsvlakken hangt niet af van het medium in de cilinder. Aanlegdruk en rendement gelden echter voor personenautozadels en moeten voor een industriële rem uit het gegevensblad komen. De grootheden afzonderlijk:
- p: overdruk in de cilinder. Een deel daarvan is nodig totdat de zuiger de wrijving in het zadel overwint en de voeringen aanlegt (aanlegdruk, in een testvoorschrift op 0,5 bar gesteld).[6] Een terugstelveer verlaagt de kracht bovendien.
- AK: zuigeroppervlak dat op één voering werkt, bij een ronde zuiger π · d² / 4; zitten er meerdere zuigers aan één schijfzijde, dan is het de som van die zijde. De factor 2 in de formule dekt de tweede voeringzijde af.
- η: rendement van het zadel. Voor personenautoremmen worden 0,95 bij het vuistzadel (een bouwvorm van het zwevende zadel) en 0,98 bij het vaste zadel aangehouden.[6]
- μ: wrijvingscoëfficiënt van de combinatie voering en schijf; hij is doorgaans geen constante.[7] De maximale remkracht hangt af van de wrijvingscoëfficiënten van de materialen, de temperatuur en de aandrukdruk.[1] Voor de dimensionering horen de waarden uit het gegevensblad van de wrijvingscombinatie.
- reff: afstand van het schijfmidden tot het zwaartepunt van het voeringoppervlak (vereenvoudiging van het model).[6]
Omdat de druk lineair meetelt, groeit het koppel bij luchtsluitende remmen lineair met de werkzame druk, dus met de druk min aanlegdruk en veeraandeel. Het rekenvoorbeeld toont de orde van grootte; alle waarden zijn aannames, geen fabrikantgegevens.
| Stap | Berekening | Resultaat |
|---|---|---|
| Aannames | p = 6 bar, zuigerdiameter d = 50 mm, één zuiger, η = 0,95, μ = 0,4, reff = 0,10 m | – |
| Zuigeroppervlak | AK = π · (0,05 m)² / 4 | circa 19,6 cm² |
| Zuigerkracht | FK = p · AK | circa 1.178 N |
| Spankracht | FSp = η · FK | circa 1.119 N |
| Remkoppel | MB = 2 · μ · FSp · reff | circa 90 N·m, zonder aftrek van aanlegdruk en terugstelveer (bij 3 bar circa 45 N·m onder dezelfde aanname) |
Voor de toepassing gaat u in omgekeerde richting te werk. Het vereiste vertragingskoppel volgt bij benadering uit het massatraagheidsmoment J, de hoeksnelheid ω en de gewenste vertragingstijd tv als M ≈ J · ω / tv. Bij een indexeertafel of een cyclisch werkende lijn komt de warmte erbij: per stop zet de rem de kinetische energie ½ · J · ω² om in warmte, en met het aantal stops per tijdseenheid levert dat het gemiddelde warmtevermogen op. De schijf moet dat opnemen en aan de lucht afgeven.[1] Bij hoge cyclusfrequentie kan daarom de warmtebalans de dimensionering bepalen en niet het koppel.
Aanspreektijd en persluchtvoorziening
Lucht is samendrukbaar.[2] De cilinder moet daarom eerst worden gevuld of ontlucht voordat de aandrukkracht verandert. Daaruit volgt voor de twee bedieningswijzen: Bij de luchtsluitende rem vertraagt het vullen het begin van het remmen. Bij de veersluitende rem begint het remmen pas wanneer bij het ontluchten de druk onder de veerkracht is gedaald; het lossen vertraagt het vullen tegen de veer in.
Uit persluchtremmen van bedrijfsvoertuigen laat zich het tegenmiddel overnemen. Relaisventielen verbeteren daar het aanspreken bij lange leidingen, en snelontluchtingsventielen dicht bij de remmen laten de lucht bij het lossen sneller af.[5] Voor installaties betekent dat: ventiel dicht bij de cilinder en korte, voldoende ruim gedimensioneerde leidingen. Met smoorinzetstukken kan bovendien het bedieningsgedrag worden beïnvloed.[2]
Waarden in milliseconden zijn niet algemeen te geven, omdat ze afhangen van cilindervolume, leiding, ventiel en druk. Een onderzoek van de TU Dresden naar reactie- en bewegingstijden van pneumatische cilinders vond een hoge herhaalnauwkeurigheid bij kleine spreidingen.[8] Dat pleit ervoor de tijden aan de eigen installatie te meten.
De lucht moet worden gedroogd en gefilterd.[2] Kwaliteitsklassen, normen, onderhoud en lichtspeling staan in het hierboven gelinkte artikel over de pneumatische rem.
Toepassing bij transportinstallaties en keuze
Bij bandtransporteurs voor stortgoed behandelt de VDI-richtlijn 3602 blad 1 (ontwerp, juli 2024) remmen en terugloopbeveiligingen als afzonderlijke onderdelen van de aandrijvingen.[9] Welke bediening past, hangt af van de taak:
- Cyclisch, gedoseerd vertragen, bijvoorbeeld bij indexeertafels of verpakkingslijnen: luchtsluitende uitvoering, koppel via de druk, warmtebalans controleren.
- Vasthouden en beveiligen van een last: veersluitende uitvoering, omdat zij bij drukverlies remt.[4]
Ook trommelremmen worden pneumatisch bediend: bij persluchtremmen van vrachtwagens zijn zij de meest voorkomende uitvoering, ook al groeit het aandeel van schijfremmen.[5] Algemeen gelden trommelremmen bij bedrijfsvoertuigen als robuust tegen vuil, schijfremmen als bouwvorm met een hoog, gelijkmatig remvermogen bij een laag gewicht.[3] Of de klauw axiaal of radiaal op de schijf zit, betreft de bouwvorm en niet de bediening; de verschillen licht ons artikel radiale rem toe.
Als leverancier voor de complete aandrijflijn stemmen wij bij ATEK Drive Solutions motor, tandwielkast en rem nauwkeurig op elkaar af uit één hand. Een overzicht van onze remmen vindt u in ons assortiment; voor uw concrete toepassing adviseren wij u graag persoonlijk via ons contact.
Veelgestelde vragen
Hoe werkt een pneumatische schijfrem?
Perslucht werkt op een zuiger in de remklauw. Deze drukt de voeringen tegen de schijf, en de wrijving wekt het remkoppel op.
Wat is het verschil tussen luchtbediend en veerbediend?
Bij de luchtbediende rem legt de perslucht de voeringen aan, bij de veerbediende legt de veer ze aan en lost de perslucht ze. De veerbediende uitvoering remt daarom ook bij drukverlies.
Wat gebeurt er bij uitval van de perslucht?
De luchtsluitende rem verliest haar aandrukkracht en remt niet meer. De veersluitende rem blijft remmen, omdat de veer alleen aanlegt. Waar een last niet ongeremd mag doorlopen, is de tweede uitvoering de juiste keuze.
Hoe bereken ik het remkoppel?
Met MB = 2 · μ · η · p · AK · reff. Druk maal zuigeroppervlak geeft de zuigerkracht; rendement, wrijvingscoëfficiënt, twee wrijvingsvlakken en wrijvingsstraal leveren het koppel.
Laat het remkoppel zich traploos instellen?
Bij luchtsluitende remmen groeit het koppel lineair met de werkzame druk. De wrijvingscoëfficiënt is doorgaans geen constante en de remkracht hangt af van de temperatuur, een exacte waarde is daarom niet gegarandeerd.
Hoe snel reageert een pneumatische schijfrem?
Dat hangt af van cilindervolume, leidinglengte, ventiel en druk, omdat de lucht samendrukbaar is. Korte leidingen en een ventiel dicht bij de cilinder verkorten de tijd.
Bronnen
- Wikipedia (DE): Scheibenbremse
- Wikipedia (DE): Pneumatik
- Wikipedia (DE): Bremse (Kraftfahrzeug), onderdelen Druckluftbremse en Betriebsbremsanlage
- Wikipedia (DE): Federspeicherbremse
- Wikipedia (EN): Air brake (road vehicle)
- TU Darmstadt, vakgebied voertuigtechniek (DE): Degenstein, Kraftmessung in Scheibenbremsen (proefschrift 2007)
- Wikibooks (DE): Schienenfahrzeugtechnik, Bremstechnik
- TU Dresden / IEEE (EN): Heller et al., Statistical Evaluation of Reaction and Movement Times in Pneumatic Systems for Sequential Control Optimization (2025)
- VDI 3602 blad 1 (ontwerp 2024-07) (DE): Gurtförderer für Schüttgut, Antriebe, Bauarten (inhoudsopgave)